Spinozatuin

In de loop van de tijd was de overwoekerde tuin een opslagplaats geworden van ongebruikt tuinmeubilair en -materiaal. Na het verwijderen hiervan vervolgde Team Spinozatuin het project met snoeiwerk, het zichtbaar maken van de Spinoza-buste, het aanbrengen van nieuwe planten en het terugbrengen van de Ethica-muurspreuk boven de poortdeur.

Met deze verwijzingen naar Spinoza als persoon en levensfilosoof kunnen mensen zich wanen in de 17e eeuw. Naast de bibliotheekzaal binnen is nu ook de Spinozatuin een ruimte om over Spinoza en de dingen des levens te praten of om er in stilte te verblijven. Op Open Monumentendag 2024 konden de vele bezoekers voor de eerste keer de stijlvol gerestaureerde tuin van Domus bezoeken.

Het Team Spinozatuin draagt zorg voor het onderhoud en de verdere ontwikkeling van de tuin.

Na de aankoop van Domus door de Societas Spinozana is in 1927 de tuin opnieuw ingericht naar een klassiek ontwerp van de Haagse tuinarchitect Henri Roeters van Lennep. Meest in het oog springend van dat ontwerp is de nog steeds zichtbare vijver. In 1927 werd de gemetselde vijver in de tuin aangebracht met daaromheen paden van schelpen. Op een ingekleurde tekening uit 1937 is deze vijver met waterplanten goed te zien. Omdat deze gemetselde vijver al meer dan 50 jaar lek is, wordt deze nu gebruikt als plantenperk.

De poort in de muur achter in de tuin leidt naar de steeg die uitkomt op de Dunne Bierkade. Dit is precies zoals het was in de tijd van Spinoza. In september 2024 is boven de poortdeur het opschrift ‘Plantarum virentium amoenitate’ teruggebracht. Deze tekst heeft daar volgens de archieven in het Haags Gemeentearchief in 1929 al gestaan en is waarschijnlijk aangebracht in 1927. De Latijnse tekst komt uit de Ethica, hoofdstuk 4, stelling 45 en betekent: ‘Door de liefelijkheid van groenende planten’.

Beeldhouwer Alfred Heinrich Hüttenbach heeft deze buste van Spinoza in 1930 gemaakt in Berlijn. De Duitse filosoof en spinozist Carl Gebhardt heeft de buste op 17 mei 1931 geschonken aan de Vereniging Het Spinozahuis (VHS). Een foto uit 1931 laat zien dat de buste van Spinoza is geplaatst in de tuin, recht achter de vijver.

VHS-secretaris W.G. van der Tak meldt in 1947 dat de buste van Spinoza gedurende de Duitse bezetting onder de kolen was verborgen. Mogelijk is hierdoor de sokkel beschadigd. Na de oorlog staat de buste eerst binnen in het Spinozahuis. In 1955 wordt het beeld herplaatst in de tuin, op enkele meters links van de originele plek uit 1931. Het voetstuk is opgetrokken uit oude tegels gevonden in Domus.

In 2024 is de buste schoongemaakt en is de inscriptie weer goed leesbaar geworden: ‘1930 Hüttenbach – Berlin 1632 – 1677 – Spinoza’. Bijzonder is dat er een stenen boekje onder de buste ligt, een verwijzing naar de Ethica.

Deze eik achter in de tuin heeft in 2024 op borsthoogte een omtrek van 2,20 meter. Dit wijst op een geschatte ouderdom van 100 jaar, dus uit de tijd van het opnieuw aanleggen van de tuin in 1927.

De tuinschuur is na de sloop van de aanbouw van het Spinozahuis in 1977 gebouwd van bakstenen uit de gerestaureerde Portugees-Israëlische synagoge aan de Prinsessegracht. Na het vrijmaken van de schuur achter veel hoge beplanting is ook dit hoekje van de tuin weer mooi opgeknapt.